Yaşayan Ansiklopedi: Türkiye’nin Dijital Florası

Merhaba, Zümrüdüanka okurları! Bir sergide tesadüfen karşılaşmam sonucu beni fazlasıyla etkileyerek içine çeken, derinlerine indikçe büyülendiğim bir eserden bahsetmek üzere bulutlu bir kış gününde kalemi elime aldım.

Beyoğlu’nda sıradan bir günde arkadaşımla buluşmuştuk ve bir değişiklik olarak İş Bankası Resim Heykel Müzesi sergisini turlamaya karar verdik. Gezmeyi keyifli bulduğum kalıcı sergisindeki eski İstanbul tablolarına göz attıktan sonra uzun süredir eserlerini çarpıcı bulduğum Refik Anadol’un bir çalışmasıyla karşılaştım. Müzenin 2. yılını kutlamak amacıyla ortaya konulan “Türkiye-Flora” isimli bu eser beni çok hassas bir noktamdan yakaladı: Kaybettiğimizin bile farkında olmadığımız, sessizce yok olan türler.

Veriyi sadece soğuk bir sayı dizisi olarak değil; yaşayan bir organizma, adeta dijital bir “boya” olarak kullanan bir sanatçı Anadol. Bu eserinde de bizi makinelerin gözünden doğaya yeniden bakmaya davet ediyor. Flora eseri, “Büyük Doğa Projesi” kapsamında ülkemizdeki 33 milli parktan saha çalışmalarıyla elde edilen ses, görüntü ve tarama verileri ile akademik bilgilerin birleştirilmesiyle oluşturulan bir veri heykeli. 10 dakikalık bir süre boyunca birbirine karışan renkleri izleyerek endemik türlerinin o büyüleyici ama bir o kadar da kırılgan güzelliğini hissedebilirsiniz.

Peki, bu dijital doğadan nasıl yararlanabiliriz? Proje, doğaya dair verileri işleyerek akademisyenler, araştırmacılar ve doğaseverler için etkileşimli bir platform da sunuyor. İzleyiciler; “Research” (Araştırma) modülüyle akademik bilgilere ulaşabiliyor, “Create” (Yaratıcılık) modülüyle türlere dair yeni görsel tasarımlar keşfedebiliyor ve “Dream” (Rüya) modülüyle yapay zekânın öğrendiği imgelerden hareketle doğanın sürekli değişen görsel temsillerini deneyimleyebiliyorlar.

Sergiden ayrılırken zihnimde tek bir soru vardı: Ekranda bu kadar canlı ve renkli gördüğümüz bu türleri, yarın kapıdan dışarı çıktığımızda gerçek dünyada hâlâ bulabilecek miyiz? Belki de bu veri heykeli, sadece bir sanat eseri değil, aynı zamanda sahip olduğumuz zenginliği korumamız için dijital bir hatırlatıcıdır.